Bezpośrednią przyczyną Nocy Kryształowej (niem. Kristallnacht) było zabójstwo nazistowskiego dyplomaty Ernsta von Ratha przez żydowskiego emigranta Herszela Grynszpana 7 listopada 1938 roku.

Dlaczego doszło do zabójstwa?

Dnia 28 października 1938 roku urzędnicy policji aresztowali na terenie całej Rzeszy 17 tysięcy Żydów, którzy wcześniej posiadali obywatelstwo polskie. Sprawcą tych zajść był wysoko postawiony w hierarchii nazistowskiej Reinhard Heydrich, bliski współpracownik Himmlera. We wszystkich zakątkach Niemiec tysiące aresztowanych Żydów załadowano do wagonów kolejowych i wywieziono w kierunku granicy wschodniej. W pobliżu stacji Zbąszyn kazano im opuścić środki transportu, a następnie skierować mieli się w stronę niewidocznej granicy z Polską. Podwładni Heydricha popędzali w brutalny sposób upadające ze zmęczenia kobiety i starców.

Wśród fali przymusowych uchodźców znalazł się nikomu dotąd nieznany szewc, Sendel Grynszpan. Po przybyciu do Polski napisał on kartkę pocztową do syna przybywającego wówczas w Paryżu, Herszela Grynszpana. Wyrażając swoje głębokie oburzenie, ojciec opisał mu przebieg wydarzeń. Ów siedemnastolatek nie mogąc darować krzywdy jaką wyrządzono jego rodzicom, postanowił na własną rękę pomścić bliskich.

Strzały w ambasadzie - 7 listopada 1938 roku

Wczesnym rankiem 7 listopada 1938 roku Herszel Grynszpan zakupił rewolwer i poszedł pod ambasadę niemiecką w Paryżu w celu zabicia ambasadora hrabiego Hannesa von Welczka. Przypadek chciał, że spotkał ambasadora wracającego z porannego spaceru. Chłopak, nie wiedząc jak wygląda poszukiwany przez niego człowiek, zapytał przechodnia, gdzie może znaleźć von Welczka. Ten zaś, nie zdradzając mu swojej tożsamości, skierował nieznajomego do kancelarii przyjmującej interesantów. Młody Żyd tam też się natychmiast udał. W drzwiach kancelarii, kiedy wchodził do środka, stanął radca von Rath. Grynszpan, sądząc, że to von Welczek, dwukrotnie wystrzelił w stronę urzędnika. Ten w wyniku poniesionych ran, zmarł na miejscu. Grynszpan przesłuchiwany przez francuską policję zeznał, że do zbrodni popchnęła go wiadomość o brutalnej deportacji Żydów.

Wystąpienie Goebbelsa

Dwa dni po strzałach w ambasadzie, 9 listopada 1938 roku Hitler i jego współtowarzysze jak co roku obchodzili w Monachium rocznicę nieudanego puczu z 1923 roku. W czasie uroczystości głos zabrała doktor Goebbels, mistrz propagandy III Rzeszy: "Von Rath został zamordowany. To morderstwo nie jest czynem samego tylko Żyda, Grynszpana, lecz akcją której życzyło sobie całe żydostwo. Trzeba, aby teraz coś się wydarzyło." Słowa te stanowiły sygnał do rozpoczęcia programu antyżydowskiego, który w historii zapisał się jako Noc Kryształowa - Kristallnacht.

Wydarzenia nocy z 9 na 10 listopada

W nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku na terenie Niemiec hitlerowscy funkcjonariusze SS, SD (służby bezpieczeństwa) i Gestapo zaczęli organizować antysemickie zamieszki głównie na ulicach Frankfurtu, Monachium, Norymbergii i Hamburga. W skutek tych wystąpień zniszczono: tysiące sklepów i domów towarowych, 267 synagog, 170 domów mieszkalnych. Starty oszacowano na 100 mln marek, przy czym kontrybucją za nie obłożono samych Żydów. Zamordowano wówczas 36 Żydów, a setki poniosło ciężkie obrażenia. Do aresztów trafiło dwadzieścia tysięcy Żydów, siedmiu Niemców - Aryjczyków i trzech cudzoziemców. Sama nazwa "Kryształowa Noc" pochodzi od widoku, jaki wtenczas mogli obserwować ludzie na ulicach: całe miasta pokryte drobnymi odłamkami szkła witrynowego (nawiasem mówiąc szkoło to produkowane było w Europie jedynie przez przemysł szklarski w Belgii). W ciągu zaledwie tej nocy bojówki nazistowskie wytłukły tyle szkła z witryn, ile odpowiadało półrocznej produkcji zakładów belgijskich.

Propaganda III Rzeszy przedstawiała te tragiczne wydarzenia jako żywiołowy protest społeczeństwa przeciw dokonanemu przez Żyda-emigranta zamachowi na życie urzędnika hitlerowskiego von Ratha. Tak naprawdę był to tylko pretekst do pozbycia się Żydów ze społeczeństwa niemieckiego i wykonaniu tym samym planu polityki antysemickiej.

Sytuacja Żydów po Kryształowej Nocy

W następstwie Kristallnacht na zwołanej 12 listopada 1938 roku konferencji Göring przedstawił swój projekt polityki antyżydowskiej, który zawierał między innymi:
» rozbiórkę spalonych synagog
» zbudowanie na ich miejscu domów mieszkalnych lub parkingów
» wprowadzeniu rasistowskich ograniczeń w miejsca użyteczności publiczne - zakaz wstępu do kin, teatrów, kabaretów oraz wydzielenie specjalnych miejsc dla Żydów w parkach, komunikacji, szpitalach
» stworzenie oddzielnych szkół dla żydowskich dzieci
» zakaz działalności przemysłowej i handlowej
» zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych
» nakaz umieszczania w dowodach tożsamości imion Israel (mężczyźni) lub Sara (kobiety)

Kristallnacht dzisiaj

Od 1988 roku rocznica Nocy Kryształowej - 9 listopada 1938 roku - obchodzona jest jako Międzynarodowy Dzień Walki z Faszyzmem i Antysemityzmem.