Pierwsza wojna rosyjsko-turecka (1768-74)

Stosunki pomiędzy Rosją a Turcją tak naprawdę nigdy nie były nawet poprawne. Katarzyna nie kryła, że zależy jej bardzo na dostępie do Morza Czarnego i cieśnin czarnomorskich. Turcja robiła, co tylko mogła, aby zniweczyć jej plany. Powodem do wybuchu pierwszej wojny turecko-rosyjskiej były żądania wycofania wojsk carskich z granic Rzeczpospolitej w 1768 roku (ingerencja w związku z konfederacjami). Katarzyna, naturalnie, odmówiła i rozpoczęły się działania zbrojne.

Głównodowodzącym w walkach został Piotr Aleksandrowicz Rumiancew, który zajął księstwa naddunajskie, Mołdawię i Wołoszczyznę. Flota rosyjska pod dowództwem jednego z braci Orłow, Aleksieja, odniosła zwycięstwo nad turecką w Zatoce Czesmeńskiej. W następnym roku wojny pod panowaniem Katarzyny znalazł się Krym. Aż do 1774 roku Turcy odpierali ataki rosyjskie nad Dunajem. Jednak, gdy wojska Rumiancewa zdołały sforsować rzekę, Turcja zaczęła szukać porozumienia z Rosją.

Traktat pokojowy podpisany w Kuczuk-Kainardżi zatwierdzał, co następuje: Rosja otrzymała dostęp do Morza Czarnego na odcinku od ujścia Dniepru do Bohu, w jej posiadaniu znalazły się twierdze Kercz i Jenikale na wschodnim wybrzeżu Krymu. Rosja uzyskała prawo do stawiania fortyfikacji w Azowie, a rosyjskie statki handlowe mogły swobodnie przepływać przez cieśniny Bosfor i Dardanele. Chanat krymski uzyskał niezależność. Turcja odzyskała za to Besarabię, Mołdawię, Wołoszczyznę i wyspy na Morzu Egejskim. Posłowie rosyjscy mogli występować z interpelacjami w sprawach związanych z Mołdawią i Wołoszczyzną.

Projekt grecki

Następnie Katarzyna przeszła, po uspokojeniu wojny chłopskiej, do tak zwanego "projektu greckiego". Dotyczył on, naturalnie, sprawy tureckiej. Caryca podzieliła (znaczy się, nie ona konkretnie, ale jej doradcy, wśród których główną rolę grał Potiomkin - jej ówczesny faworyt) europejskie posiadłości tureckie pomiędzy Rosję, Austrię, Francję. Projekt ten zakładał także powstanie cesarstwa greckiego ze stolicą w Konstantynopolu i obsadzenie wnuka carycy, Konstantego, na jego tronie. "Projekt grecki" okazał się jednak mocno utopijny, gdyż jeszcze za wcześnie było na usunięcie Turcji z map Europy.

Druga wojna rosyjsko-turecka (1787-92)

Główną przyczyną rozpoczęcia drugiej wojny rosyjsko-tureckiej była aneksja Krymu, której dokonała Rosja w 1783 roku po abdykacji ostatniego chana. Aneksja nie objęła tylko i wyłącznie półwyspu krymskiego, ale także ziemie, które należały wcześniej do chanatu krymskiego (chodzi tutaj o obszary po północnej i wschodniej części Morza Azowskiego oraz nad Morzem czarnym, od Perekopu aż do ujścia Dniepru).

Wojna rozpoczęła się dopiero w 1787 roku. Po stronie rosyjskiej stanęła także Austria, której na rękę były niepowodzenia Porty. Na głównodowodzącego wybrano Potiomkina, jednak jednooki faworyt carycy znacznie zawiódł na polach bitew. Także wojska austriackie nie były w stanie decydująco przełamać tureckiego oporu. Sytuacja pogorszyła się na niekorzyść Katarzyny, gdy w 1788 roku wojnę wypowiedział jej także król szwedzki.

Oczekiwany przełom jednak nastąpił - wspomagający wojska austriackie, Aleksander Suworow (ten z powstania kościuszkowskiego, w którym wsławił się niechlubną rzezią Pragi) podbił Turków pod Fokszanami w 1789 roku. Wydawało się, że wreszcie dobra passa spadła na cesarstwo. Jednak śmierć cesarza Józefa II i zawarcie przez Austrię osobnego pokoju z Turcją, były nie pomyśli carycy. Na szczęście dla Rosji, Turcja w rzeczywistości okazała się słabym przeciwnikiem i caryca bez żadnych sprzymierzeńców zdołała pobić wroga. Pod koniec 1790 roku po zdobyciu takich twierdz jak Kilia czy Tulcza w rejonie ujścia Dunaju, Suworow wziął szturmem także Izmaił - twierdzę, która znajdowała się w północnej części ujścia Dunaju. Na morzu z kolei przewagę znaczną zdobywała flota admirała Fiodora Uszakowa.

Rozpoczęto negocjacje pokojowe. Turcja, będąc na pozycji pokonanej, musiała zgodzić się na liczne ustępstwa wobec Rosji. Na mocy traktatu pokojowego zawartego w styczniu 1792 roku Katarzyna zdołała uzyskać ziemie leżące między dolnym Bohem a dolnym Dniestrem. Potwierdziła warunki pokoju z pierwszej wojny rosyjsko-tureckiej. Turcja zaakceptował także oficjalnie aneksję Krymu. W ten właśnie sposób powstały ziemie, które nazwano "Nową Rosją" - były to ziemie przyłączone w wyniku obu wojen rosyjsko-tureckich.