Dane personalne

Bolesław Śmiały, zwany również Szczodrym, urodził się ok. 1042 roku. Był synem Kazimierza Odnowiciela, księcia polskiego, oraz Dobronegi, córki Włodzimierza, wielkiego księcia litewskiego. Był zaślubiony z księżniczką ruską lub niemiecką. Dane, w tym także imię żony, nie są znane. Wiadomo, ze miał z nią jednego syna - Mieszka. Władzę w kraju sprawował od 1058 roku. Na króla został koronowany dzięki opowiedzeniu się za papieżem w sporze z cesarzem, a ceremonia miała miejsce w Boże Narodzenie 1076 roku. Za zabicie krakowskiego biskupa Stanisława został wygnany z kraju i pozbawiony korony w 1079 roku, a władzę w kraju objął po nim jego brat, Władysław Herman. Zmarł 2 bądź 3 kwietnia 1081 roku. Miejsce pochówku zwłok również jest nieznane współczesnym. Podejrzewa się, że pochowany został w Tyńcu pod Krakowem.

Polityka zagraniczna Bolesława Śmiałego

Bolesław prowadził bardzo śmiałą i radykalną politykę zagraniczną. W 1071 roku zaprzestał płacić trybut ze Śląska władcy czeskiemu. Zdenerwowany taką taktyką Bolesława, cesarz zaczął szykować się na napaść zbrojną na Polskę w 1073 roku. Do tego jednak nie doszło. Bolesław sprzymierzył się bowiem z Wieletami i Sasami, którzy razem tworzyli silną grupę przeciwko cesarstwu. Poza tym wybuchały bunty, głównie w Saksonii, które Henryk IV, cesarz Rzeszy, musiał stłumić.

Swoją antyniemiecką politykę rozpoczął również na Węgrach, gdzie wspierał swoich kandydatów na tron, oczywiście całkowicie innych niż cesarz. Dzięki temu dostał wdzięczność ludu węgierskiego, a przede wszystkim głów panujących. Naraził się jednak na gniew cesarza. W tamtym czasie utraciliśmy Pomorze Gdańskie, które od 1047 roku było naszym obszarem trybutarnym, tzn. płaciło Polsce daniny i udzielało pomocy militarnej.

W tym czasie na Rusi Kijowskiej władał Izasław, który pragnął doprowadzić do unii Kościoła wschodniego z Rzymem. Przeciwko polityce władcy wystąpił lud. Bolesław Śmiały wyruszył w 1077 roku przeciwko buntownikom w ramach konsekwentnej polityki antyniemieckiej i propapieskiej. Wojskom polskim udało się zdobyć Kijów (Bolesław Śmiały był II władcą po Chrobrym, który zawitał do wrót tego miasta). Bolesław pomógł Izasławowi usiąść znów na tronie, ale sposób w jaki go traktował nie spodobał się ludowi. Polski książę bowiem uważał Izasława za swojego poddanego, a na dodatek wytargał ruskiego władcę za brodę! Z tej wyprawy Polska odniosła jednak wielką korzyść - po 46 latach w nasze ręce trafiły Grody Czerwińskie.

Stosunki Bolesława Śmiałego z Kościołem

W 1075 roku pomiędzy cesarzem Henrykiem IV a Grzegorzem VII doszło do poważnego konfliktu. Papież wydał bowiem specjalny dokument, w którym ogłosił wyższość władzy papieskiej nad cesarską. Przeciwko niemu wystąpił cesarz, który do tej pory pełnił bardzo ważną funkcję w życiu Kościoła. W odwecie papież nałożył na cesarza klątwę. Przeciwko królowi opowiedziała się także opozycja w Rzeszy, która zmusiła w 1077 roku swojego władcę aby udał się prosić papieża o przebaczenie. W tym celu poszedł właśnie Henryk IV do Canossy we Włoszech, gdzie upokorzony cesarz stał trzy dni boso na śniegu odziany w wór pokutny pod murami zamku, w którym przebywał papież. Triumf papieża był jednak pozorny. Tuż po zrzuceniu klątwy, Henryk IV wyprawił się do Rzymu, uwięził Grzegorza i nakazał wybór innego papieża. Konflikty tego typu wybuchać zaczęły coraz częściej. Pierwotną ich przyczyną była sprawa mianowania dostojników kościelnych: opatów i biskupów. Stali oni po dwóch stronach: z jednej byli świeckimi urzędnikami, którzy dysponują majątkiem nadanym przez księcia bądź króla, a z drugiej - duchownymi pełniącymi swoje zadania w Kościele. Wybór papieża zależał od biskupów, którzy podporządkowani cesarzowi, głównie wybierali osoby mu posłuszne. Mogło to poważnie zakłócić hierarchię w Kościele: nagle cesarz znajdował się wyżej papieża. Stad w/w dokument Grzegorza VII i walki pomiędzy cesarzem a papieżem.

Wiadomo było, że któraś ze stron musi ustąpić, by wreszcie zapanował względny ład i porządek. Kompromis zdecydowano się podpisać dopiero w 1122 roku w Wormacji. Na mocy aktu z Wormacji cesarz zrzekł się prawa do nominowania biskupów i opatów, ale pozostawił sobie możliwość nadawania im ziem, co praktycznie nadal uzależniało dostojników duchownych od cesarza. Spór ten niekorzystnie odbił się na dwóch dotychczasowych potęgach: papiestwu i cesarstwu.

Konflikt z biskupem Stanisławem ze Szczepanowa

Każdy z władców średniowiecznej, ówczesnej Europy musiał opowiedzieć się po którejś ze stron: papieża bądź cesarza. Co wybrał władca Polski? Bolesław Śmiały zdecydował się stanąć za władcą duchownym. Głównie dlatego, ze bardzo zależało mu na koronacji na króla Polski, co sytuacja ta umożliwiła. Tak wiec stosunki z Kościołem były w jak najlepszym porządku. Jednak w 1079 roku Bolesław Śmiały został wygnany z państwa polskiego za zamordowanie... biskupa! Co więc skłoniło Bolesława Śmiałego do zrobienia tak drastycznych kroków przeciwko duchowieństwu?

Przyczyna konfliktu

No właśnie, tutaj, jak się mówi, jest pies pogrzebany. Nikt tak naprawdę nie może dokładnie określić co było przyczyną konfliktu króla Polski Bolesława Śmiałego z biskupem krakowskim, Stanisławem ze Szczepanowa. Prawdopodobnie sprawa ta jest tak trudna do rozwikłania przez krążące wokół niej przez następne stulecia plotki i mity.

Hipotezy

hipoteza 1:
Bolesław Śmiały pragnął zmniejszyć obszar wpływów krakowskiego biskupa Stanisława. Biskup ten władał ogromnym terenem, a król zmierzał do podziału go na mniejsze biskupstwa.
interpretacja:
Czy naprawdę biskup okazałby się tak bezczelny i zaborczy, żeby wystąpić przeciwko władcy? Co jeszcze się zdarzyło, ze sprawa zakończyła się tak dramatycznie?

hipoteza 2:
Bolesław Śmiały podważył prawo własności biskupa do wsi Piotrowin, którą podobno odkupił Stanisłąw od pewnego rycerza, który zginął w czasie wyprawy wojennej.
interpretacja:
Sąd rozpatrywał, czy roszczenia biskupa są prawomocne czy tez nie. Ale nawet jeżeli nie były, to kara śmierci nawet w tamtych czasach wydaje się jednak zbyt surowa za zwykłą zachłanność duchownego.

hipoteza 3:
Biskupowi nie podobało się rozwiązłe prowadzenie się króla (jeden kronikarz posądził go nawet o sodomię) oraz nakaz karania niewiernych żon - miały im być odebrane dzieci, a niemowlęta karmione przez suki. Biskup nawoływał króla do porzucenia dotychczasowego stylu życia i zrezygnowania z wprowadzenie w życiu w/w nakazu. Na prośby biskupa, Bolesław odpowiedział złością.
interpretacja:
Nie ma dowodów historycznych na potwierdzenie tej hipotezy. Prawdopodobnie powstała ona w czasach, kiedy Kościół zaczął szerzyć kult osoby biskupa Stanisława.

hipoteza 4:
Wypowiadana przez wielu odważnych historyków, ale absolutnie odrzucana przez Kościół. Mówi ona, że biskup Stanisław zdradził nasz naród poprzez tajne porozumiewania się z wrogiem Polski - cesarzem Henrykiem IV.
interpretacja:
Wydawać się mogło, że tak śmiałe hipotezy mogliby wysunąć tylko współcześni historycy, ale okazuje się, ze powstały one już w rozprawach historycznych z oświecenia. Poza tym już Gall Anonim użył wobec biskupa określenia "traditor", czyli "zdrajca" albo łagodniej "buntownik".

Co wiemy o sposobie zamordowania Stanisława?

Według legendy: Król wleciał jak oszalały do kościoła św. Michała w Krakowie (tzw. Skałka), gdzie biskup Stanisław odprawiał właśnie mszę świętą, i poćwiartował mieczem biskupa na oczach wszystkich wiernych.

Według historyków: Św. Stanisław został osądzony i skazany na śmierć. Egzekucji dokonano na placu, gdzie stał kościół św. Michała w Krakowie. Obcięcie członków, tak jak oślepienie czy obcięcie języka było częstą formą zabijania zdrajców. Wszystko odbyło się zgodnie z obowiązującym wówczas prawem.

W 71 lat po egzekucji, odnaleziono ciało biskupa Stanisława, całe, nie poćwiartowane. Wówczas narodziła się symbolika zrośniętego ciała świętego jako zescalenie ziem polskich. Historycy bardziej skłonni są wierzyć, że nie doszło do żadnej publicznej egzekucji (może został otruty?). W XIII wieku papież kanonizował Stanisława ze Szczepanowa. Odtąd stał się patronem Polski, a rzekomo cudem zrośnięte ciało biskupa miało świadczyć o zjednoczeniu ziem polskich po rozbiciu dzielnicowym.